Vẫn chừng ấy những câu hỏi quen thuộc, nhưng thật không dễ trả lời: Mình nên đăng ký học ngành gì? chọn trường nào?... Điều này cũng thể hiện rõ trong Ngày hội thanh niên Thủ đô với nghề nghiệp vừa diễn ra trong 2 ngày 18 và 19-3.
Bài 1: Những khoảng trống
Theo cố GS Nguyễn Khắc Viện, việc chọn nghề không nên chỉ căn cứ vào sở thích hay nguyện vọng. Sở thích, dù là thích đến tột đỉnh, cũng chưa hẳn là sở trường đích thực. Mặt khác, nếu có sở thích mà chỉ nuôi dưỡng nó bằng sự đam mê chứ không bằng sự dày công luyện tập và chí thú học hỏi, thì sớm muộn, sở thích đó cũng sẽ bị “giã từ”. Điều ấy cho thấy vai trò quan trọng của người tư vấn định hướng tương lai cho học sinh (HS), để các em nhận thức đúng đắn, đầy đủ khi quyết định con đường cho mình...
Thiếu nhân lực
Cách đây vài ngày, trên một tờ báo có đăng tải những băn khoăn trước việc lựa chọn trường thi của một HS ở một thành phố lớn. Em nói thích nghề thời trang và có năng khiếu, nhưng chưa dám quyết định. ở nhà hỏi bố mẹ thì bố mẹ bảo đến trường tham khảo ý kiến thầy cô, còn đến lớp thì thầy cô lại bảo về hỏi ý kiến phụ huynh. Trong lớp, không phải chỉ mình em như thế, vậy là đành hỏi nhau, mà ai cũng đều như gà mắc tóc cả. Thực tế ấy cho thấy, công tác hướng nghiệp và tư vấn học đường hiện nay đang bị coi nhẹ. Nếu các nhà trường có giáo viên tư vấn tâm lý, hướng nghiệp cho HS thì có lẽ, các em sẽ không phải “rối như canh hẹ” như vậy. Nhưng, đây lại là một khoảng trống.
Tại một cuộc hội thảo quốc tế về các vấn đề hướng đi cho giáo dục hướng nghiệp tại Việt Nam do trường ĐH Sư phạm Hà Nội phối hợp với Viện Nghiên cứu quốc gia về lao động và hướng nghiệp tổ chức, hầu hết các đại biểu đều cho rằng hiện đang thiếu khung chính sách về giáo dục hướng nghiệp và tư vấn học đường. Theo Bộ Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT), nếu chỉ tính riêng trong hệ thống giáo dục phổ thông và ĐH hiện có, với nhu cầu mỗi trường cần có ít nhất một cán bộ đào tạo về hướng nghiệp, thì nhu cầu nhân lực làm công tác này là khoảng 10.000 người. Thiếu nhân lực, nội dung sơ sài trong khi yêu cầu của các hoạt động giáo dục trong nhà trường ngày càng nhiều khiến cho công tác hướng nghiệp chắp vá, thiếu hệ thống. Phó GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Chủ nhiệm khoa Sư phạm (ĐH Quốc gia Hà Nội) - đơn vị đang xây dựng chương trình và kế hoạch đào tạo những chuyên gia trong lĩnh vực tư vấn giáo dục học đường - cho rằng, đã đến lúc phải xây dựng chuyên ngành giáo dục hướng nghiệp với tư cách là một chuyên ngành đào tạo ĐH, sau ĐH... nhằm lấp đầy những khoảng trống hướng nghiệp trong nhà trường hiện nay.
Thiếu thông tin
Không có người tư vấn, hướng dẫn, HS chỉ còn biết nhờ cậy vào sách vở, tài liệu. Nhưng thử nhìn vào tài liệu hướng dẫn tuyển sinh của Bộ GD-ĐT? Thật sơ sài, năm nào cũng chỉ xoay quanh những thông tin về mã trường, môn thi, chỉ tiêu tuyển sinh... mà thiếu hẳn phần giới thiệu sâu về từng ngành học, những yêu cầu của ngành học đó để HS cân nhắc, lựa chọn. Năm ngoái, Nhà xuất bản Kim Đồng đã cho ra mắt Tủ sách nghề nghiệp nhằm giới thiệu về các ngành nghề phổ biến trong xã hội hiện nay, nhưng không phải HS nào cũng biết và có điều kiện để tìm đọc. Cũng do thiếu thông tin, mà khâu đào tạo và sử dụng không gặp được nhau. Cụ thể như có một số ngành đang có nhu cầu lớn về nhân lực như chế biến lâm sản, thủy sản, kinh doanh nông nghiệp, thổ nhưỡng... nhưng rất hiếm HS đăng ký theo học. Các công ty cần nhân lực phải đặt hàng với các trường theo hình thức đào tạo theo địa chỉ, nhưng vì không có thông tin nên HS không biết để dự thi.
Và tự xoay xở...
Tiêu biểu, truyền thống và khá quy mô có thể nhắc tới là mô hình tổ chức tư vấn hướng nghiệp cho HS của đoàn thanh niên quận Long Biên với một số trường THPT trên địa bàn như Nguyễn Gia Thiều, Cao Bá Quát, Lê Quý Đôn, Lê Văn Thiêm... được tổ chức vào tháng 3 hằng năm. Đáng lưu ý là ngoài thông tin từ các trường ĐH, CĐ, HS còn được trực tiếp tìm hiểu về các trường TCCN, dạy nghề và doanh nghiệp đóng trên địa bàn với những nội dung cụ thể về nhu cầu nhân lực, đòi hỏi của mỗi ngành nghề... Hoạt động này đã tác động tích cực tới suy nghĩ, quan niệm của nhiều người về việc lựa chọn nghề sau khi tốt nghiệp THPT.
Với đặc điểm là nơi giáo dục HS yếu, từ nhiều năm nay, trường Đinh Tiên Hoàng đã thành lập văn phòng tư vấn tâm lý, hướng nghiệp. Công tác giáo dục hướng nghiệp cho HS được chuẩn bị từ năm lớp 10, với quy trình 5 bước cùng sự trợ giúp đắc lực của chuyên gia văn phòng tư vấn. Gần đây, văn phòng tư vấn hướng nghiệp của trường Trần Nhân Tông cũng đã khởi động...
Cũng được thầy cô giáo tổ chức ngày hội tư vấn tuyển sinh tại trường, song các HS lớp 12 trường chất lượng cao Chu Văn An năm nay lại rất háo hức với việc tham dự ngày hội “Open day” ở một số trường ĐH. Các em được tập làm sinh viên trong một ngày, lên giảng đường học, về ký túc xá sinh hoạt, tham quan trường, lớp, tìm hiểu về những ngành học mình quan tâm...
Tuy nhiên, để những cố gắng ấy thực sự có hiệu quả trong việc tuyên truyền, tư vấn, định hướng lựa chọn nghề nghiệp cho HS như mục tiêu của công tác hướng nghiệp đã xác định, cần có sự đánh giá nghiêm túc, hệ thống về việc triển khai nội dung này ở nhà trường trong thời gian qua.
Theo HNM
