Kí túc xá buổi trưa im ắng, các cửa phòng đóng kín, người thì ngủ, người thì tận dụng không khí yên tĩnh để học hành, viết lách. Bỗng cả kí túc bị khua dậy bởi một anh bạn vừa về quê xuống: “Dậy thôi, cả kí túc mình dậy ăn cọ ỏm. Cọ ỏm ngon nào, dậy nhanh không hết”. Đấy là một món quà quê đặc biệt mà không phải trong số chúng tôi cũng đã từng được thưởng thức một lần. Nên buồn ngủ mấy lũ bạn tôi cũng phải mò dậy xem cọ Phú Thọ thế nào.

Nếu có dịp, mời bạn về quê tôi, miền trung du “rừng cọ, đồi chè” vào mùa này sẽ thấy mát tầm mắt bởi màu xanh của rừng cọ bạt ngàn như ngàn cánh tay vẫy chào từ ngút ngàn xa như mời gọi khách lạ, như chào đón những đứa con quê hương trở về sau bao ngày bôn xa, xa cách.

Tôi rất hay về quê bằng tàu, dù mệt mỏi thế nào chăng nữa thì cứ đến đất Phú Thọ là tôi ngồi dậy hướng ánh nhìn ra phía cửa sổ để ngắm miền quê yêu dấu của mình được đánh dấu ranh giới bằng rừng cọ trải dài. Mùa này đi tàu, nếu bạn nghe thấy tiếng rao của người bán hàng rong: “Cọ ỏm đi, mười nghìn một cân, cọ vàng béo ngậy”, thì nhớ mua một ít, rủ bạn bè cùng thưởng thức nhé. Nếu không bạn đã bỏ lỡ một món ăn thú vị của đất nước mình.

Nhớ lúc bé chị em chúng tôi vẫn thường ngóng mẹ đi chợ về để đòi quà, mỗi mùa mỗi thứ quà khác nhau mang mùi vị năm tháng quê nhà mà suốt cuộc không bao giờ tôi quên được. Riêng cứ vào cuối tháng hai là đã có cọ ỏm rồi, mấy chị em chia nhau túi cọ mẹ mua, ăn nhồm nhoàm mặt mũi còn dính màu của cọ. Cũng có lúc mẹ tôi mua cọ tươi về nhà tự ỏm, việc chọn cọ - nói như lũ thanh niên chúng tôi  vẫn trêu nhau thì là “cả một nghệ thuật” đấy. Quả cọ ngon là quả được lấy từ cây cọ chưa bao giờ bị chặt lá, vì thường thường người ta vẫn trồng cọ lấy lá lợp nhà, làm chổi. Nếu cây cọ bị chặt lá một lần thì quả cọ sẽ còi cọc, hạt to và ăn rất chát, mất hết mùi vị đặc trưng của nó. Chọn cọ làm sao cho quả cọ dài, hạt nhỏ, lõi dày, bấm ngón tay thấy màu vàng ngậy như mỡ gà. Cọ đấy mà ỏm lên chắc chắn sẽ bùi ngon phải biết, cọ càng già ăn càng bùi, càng béo.

Ỏm cọ phải biết kỹ thuật, lấy nước giếng khơi đun nóng lên vừa phải. Ỏm cọ từ 15 đến 20 phút, khi bóp thấy cọ mềm, nước váng nổi vàng sóng sánh như mỡ gà nhìn rất hấp dẫn, cọ ỏm có lớp vỏ mỏng màu nâu sẫm, lõi cọ màu vàng, càng dầy càng ngon. Nếu ỏm bằng nước sôi hẳn thì thời gian nhanh hơn, khi ỏm nhớ đậy kín vung. Thường thì trước khi ỏm mang cọ rửa sạch rồi đem xóc lẫn vật sắc, nhọn như cật nứa hay mảnh chai để bong hết vỏ ngoài của cọ cho bớt chát. Khi ỏm cọ phải chú ý thời gian cho phù hợp với độ sôi của nước, nếu không khéo cọ sẽ bị tóp lại, cứng chát không ăn được. Thế nên ỏm được một mẻ cọ ngon là phải khéo léo lắm, kì công lắm.

Quả cọ ngoài mang ỏm thì người dân quê tôi còn chọn những quả cùi dày, béo rồi mang cạo sạch vỏ đem làm dưa. Dưa cọ có vị mặn của muối, vị ngậy béo bùi bùi của cọ, có thể ăn cùng với cơm hoặc ăn chơi đều rất ngon. Nếu bạn đến thăm bất cứ một gia đình nào quê tôi, khi thấy trong mâm cơm bầy món dưa cọ thì hãy mở lòng thưởng thức và đón nhận, tôi nghĩ bạn sẽ không bao giờ quên hương vị của nó cho dù sau này được đi khắp nơi nơi, được ăn đủ thứ sơn hào hải vị đi chăng nữa. Tôi trộm nghĩ phải chăng cây cọ quê tôi là thiên sứ cho vùng đất trung du đầy nắng gió này?

Nếu bạn đã từng được đi thăm rừng cọ bạt ngàn, từng nhìn thấy cọ lớn lên trên khô cằn đá sỏi, bằng cái nắng miền trung du phỏng rát chân trần thì khi đứng dưới tán cọ xanh tự lòng đã thấy yêu cây cọ lắm, chứ chưa nói gì đến việc ăn thứ quả thơm bùi mọc ra từ gian khó.

Tôi nghĩ về loài cọ mà lại nghĩ đến con người nơi đây bao thế hệ vẫn không quản mưa nắng nhọc nhằn mà vươn cao, vươn xa mãi. Lòng tự nhắc nhở mình - Một người con đất tổ phải cố gắng thật nhiều dẫu cho cuộc sống này còn biết bao nhiêu gian khó.

Buổi trưa nay, giữa chốn ồn ào thành thị, món quà của người đồng hương nhắc lại trong tôi bao kỉ niệm về những tháng ngày chăn trâu, cắt cỏ theo lũ bạn cầm sào đi chọc cọ trên đồi bỏ trâu đói cả buổi chiều làm buồn lòng mẹ. Nhớ cái thuở mấy chị em hau hau chờ mẹ đi chợ về để ăn quà tháng ba mùa cọ. Nhớ cả những chuyến tàu mang lời rao bán mùi vị quê hương đến khắp lòng người. Và nhớ…Nhớ mẹ dặn giữa tháng ba này về quê theo dì đi trẩy cọ. Nhớ đã từng hứa rằng sẽ đưa bạn về chơi để tự tay ỏm mẻ cọ thơm bùi mùi quê hương yêu dấu.

Như một thói quen tôi bấm ngón tay tính ngày về trẩy cọ, chắc cọ đã già ngậy vàng, bùi ngọt lắm đây.

Vũ Thị Huyền Trang