Anh chàng tấn công đàn ong hung hăng ra khỏi tổ bằng một bó đuốc mù mịt khói. Một tay Nghĩa cầm dao nhỏ, tách tổ ong ra khỏi cành cây rồi nhẹ nhàng xuống đất cùng tổ ong sực nức mùi thơm của mật…

* Lấy tổ ong mà không một vết chích!

Đó là “chiến lợi phẩm” thứ ba mà Nghĩa thu được sau một buổi cùng phóng viên MTĐB băng rừng, lội suối ở khu vực xa xôi Damb’ri của cao nguyên Bảo Lộc. Không phải là một tay đi “ăn” ong rừng chuyên nghiệp, anh chàng học lớp 11 trường THPT Bảo Lộc này chỉ thỉnh thoảng đi cho vui sau giờ học thôi. Dù chỉ làm nghiệp dư nhưng Nghĩa có cái “duyên lạ” trong cái nghề này và cặp mắt “tinh” một cách đặc biệt mà không phải bất kì thợ săn ong rừng nào cũng có được. Như cái tổ ong mà Nghĩa mới lấy được, nó nằm khuất trong tán cây rậm rạp và còn bị che khuất bởi đám dây leo um tùm nữa. Tôi nhìn tới nhìn lui mà chẳng thể phát hiện ra, vậy mà Nghĩa không nói không rằng đã tót lên ngọn cây, lấy xuống một cách gọn gàng! Theo lời những người đi săn mật ong rừng chuyên nghiệp thì không phải ai đi cũng có mật mang về, có khi về nhà với tay không. Nhưng cũng trên cung đường đó, người thợ khác đi qua lại trúng mánh! Chuyện kì lạ này không ai giải thích được. Năm trước, gia đình Nghĩa ở Đạ Huoai, bên kia đèo Bảo Lộc, có hai thế hệ gắn với nghề đi rừng “ăn” ong mật. Đạ Huoai có nhiều rừng nên khá thịnh nghề “ăn” ong. Nghĩa cũng học được đôi chút cái nghề gia truyền từ tuyệt chiêu tìm tổ ong, chỉ cần xem cách con ong thợ lấy mật hoa từ xa màđoán được lượng mật trong mỗi tổ nhiều hay ít, cách xua đàn ong đi xa cho đến các ngón nghề đề phòng những hiểm nguy…

Chuẩn bị đồ nghề để xua ong

Bó đuốc là vũ khí của người đi săn khi muốn tiếp cận tổ ong

Khi mùa hoa rừng, hoa chè… nở bạt ngàn trên dãy đồi núi Bảo Lộc, cũng là mùa con ong đi tìm hoa hút mật, những người đi săn mật ong rừng cũng khăn gói lên đường bắt đầu cuộc tìm kiếm. Và để có được những chai mật qúi có mặt ở các góc chợ vào buổi sáng sớm, họ phải băng rừng lội suối, có khi phải đi nhiều ngày, đêm ngủ trong rừng…

Một tổ ong rừng nấp kĩ trong tán lá

Những đợt khói mù mịt đã khiến đàn ong bỏ tổ

Mùa này, Nghĩa cùng với anh trai của mình cũng thỉnh thoảng vượt vài con suối, tìm lối vào những nơi heo hút còn sót lại ở Bảo Lộc như khu Damb’ri, đèo Bảo Lộc, ven suối Dalab … để tìm mật ong rừng. Những ngày cuối tuần nghỉ học có hôm Nghĩa băng rừng cả ngày trời, đến tối mịt mới về tới nhà. Hành trang của những người tìm ong lấy mật ong rừng rất thô sơ, chỉ cần có con dao nhỏ, rựa chặt cây mở đường, dụng cụ un khói... Thợ săn mật ong rừng thường thích đi một mình trong những chuyến ngắn, nhưng đi dài ngày trong rừng thì họ rủ thêm 2-3 người bạn.

Đây là chiến lợi phẩm!

Tôi tình cờ gặp Nghĩa khi anh chàng đang bán mật ong rừng ở chợ Bảo Lộc và sau hai ngày thuyết phục, cuối cùng Nghĩa mới đồng ý cho tôi đồng hành, tận mắt chứng kiến một chuyến săn ong rừng. Hai anh em nhắm hướng Damb’ri, cách Bảo Lộc gần 30 cây số thẳng tiến. Sau một lúc len lỏi đi dưới bạt ngàn những tán lá rậm rạp, chúng tôi lọt vào khu vực có nhiều đám cây khá thấp, cạnh một con suối nhỏ, Nghĩa ra hiệu cho tôi dừng lại và tập trung theo dõi một đám ong thợ đang uống nước. Chuyện này nghe thật lạ, vì tự nào giờ chưa bao giờ nghe con ong ra suối uống nước… Nghĩa bỏ nhỏ: “Cứ theo dõi mấy con ong này, nhất định tổ của chúng ở gần đây thôi!”. Nửa tin nửa ngờ, tôi cứ theo chân Nghĩa từng bước một. Phía trước con ong bé tí ti bay lúc nhanh lúc chậm, lúc sà xuống một bông hoa, lúc cất cánh lên cao… “Suỵt!”, lần nữa Nghĩa ra hiệu cho tôi đứng yên. Chưa kịp hiểu ra chuyện gì, Nghĩa nhanh tay thoăn thoắt gom lá khô làm một bó đuốc dài và châm lửa. Tay cầm đuốc, một tay nương người leo lên một nhánh cây cao. Nghĩa đưa ngọn đuốc lúc này đã mù mịt khói xung quanh một ụ lá cây. Đám ong tung ra đông nghịt, hoảng loạn… và nhanh chóng bỏ đi mất. Tôi cuống cuồng tìm chỗ nấp còn Nghĩa thì tỉnh queo đưa tay cắt cái tổ ong treo tòn ten trên một nhánh cây mà không một vết ong chích.

* “Nghề” và “nghiệp” không ngọt như mật

Nhặt những con ong còn sót lại

Mặt trời vừa khuất sau ngọn đồi, chúng tôi vội tìm lối ra. Trên đường về, tình cờ tôi bắt gặp anh Long, một tay săn ong có trên chục năm đi rừng. Câu chuyện của anh về những cuộc chinh phục các đỉnh núi, cánh rừng, con thác dữ và cũng không ít lần lặn lội đến tận Gia Lai, Bình Phước… khiến cho không khí rôm rả hơn. Anh Long bảo mật ong mùa này được giá, mật ong rừng nguyên chất hơn 300 ngàn một lít mà vẫn không đủ bán. Cũng theo tiết lộ của anh, do mật ong rừng quí hiếm nên nhiều người mua về pha thêm lượng lớn nước đường vào để kiếm lời. Ngay như có người bán luôn cả cái tổ ong hẳn hoi nhưng cũng là đã dùng ống hút mật ra, bơm đường vào. Khách mua không tài nào biết được mình đã bị lừa. Những người đi săn ong rừng tâm huyết như anh khá bức xúc vì bị lây tiếng xấu oan nhưng cũng đành bó tay!

Những tổ ong rừng như thế này ngày càng trở thành của hiếm

Ong rừng cho mật có hai loại chính là ong mật và ong ruồi. Ong ruồi thường làm tổ ở những nơi vắng vẻ, ong mật trú ngụ trên những tán cây cao và rất hung hăng. Đối với dân đi săn ong, nếu trong một chuyến mà gặp được một tổ ong mật coi như trúng mánh vì tổ ong mật thường to lớn, lấy ra được ít nhất là 3-4 lít nguyên chất. Nhưng không phải tổ ong nào tìm ra là lấy được vì ong mật rất dữ, nhất là những tổ nào to lớn, treo tít trên ngọn cao. Người đi săn không khéo là dễ mất mạng như chơi vì đám ong thợ đông đảo ấy ùa ra tấn công mà nếu không phòng bị trước là chắc chắn buông tay rơi từ trên cao xuống đất! Nhẹ thì gãy tay chân, nặng thì bị ong đốt cho đến chết! Anh Long vẫn còn ám ảnh một người bạn của anh dù kinh nghiệm đầy mình nhưng chỉ cần một khoảnh khắc bất cẩn đã vĩnh viễn ở lại trong rừng cách đây hơn ba năm trong một lần lấy mật đã bị ong đốt rơi từ trên cây cổ thụ cao cả chục mét xuống bờ suối đầy đá. Bản thân anh từng gãy tay một lần. Còn như anh chàng Nghĩa để đạt đến trình độ “đùa với ong” thì cũng phải trải qua vài lần bị ong chích sưng vù mặt mày… Nguy hiểm là thế nhưng anh Long bảo cái nghề này không dễ dứt ra được vì nó như cái nghiệp đeo vào người. “Có một lần đến mé rừng của huyện Bảo Lâm (giáp ranh Bảo Lộc), tôi thấy tổ ong mật ở cây cao chừng 15 mét. Tôi ước lượng cái tổ đó phải cỡ chục lít mật chứ chẳng chơi. Leo lên leo xuống mấy bận tưởng chừng đưa tay là lấy được, vậy mà tôi phải mất hết hai ngày phục kích cả đêm lẫn ngày và chịu đựng hàng chục vết đốt sưng tấy chân tay mới mang được cái tổ ấy về nhà…”, anh Long kể.

Cao nguyên Bảo Lộc được coi là “thánh địa” của loài ong mật nhờ khí hậu mát mẻ nên nhiều loài hoa dại đặc trưng, hoa chè nở quanh năm đã tạo nên nơi trú chân lí tưởng của loài ong mật lẫn ong ruồi.

Bảo Lộc vào mùa kết mật của ong rừng trong những tháng cuối năm, mỗi người thợ săn ong kiếm được 4-5 triệu đồng/mùa, nhưng mật ong rừng ngày càng hiếm, không còn cảnh bước chân vào rừng là thấy ngay như nhiều năm trước. “Rừng tự nhiên ngày nay hầu như chẳng còn bao nhiêu, đó là chưa kể nhiều giống ong nuôi đã lấn át đất sống của ong rừng nên ong rừng bỏ đi rất nhiều…”, anh Long ưu tư. Chính vì thế mà những tay đi rừng săn ong ít ai còn gắn bó với nghề. Phần lớn chuyển sang công việc hái chè thuê hoặc trồng vườn, người nào có vốn thì tận dụng kinh nghiệm của mình đầu tư vào nghề nuôi ong. Như anh Long cũng có trại nuôi ong hơn 30 đàn, khi nào nhớ rừng quá anh mới đi một vài chuyến săn ong. Còn ai không thể bỏ nghề được thì như thế đồng nghĩa với những cuộc hành trình ngày càng dài thêm…

L.C.BÌNH