”Dịch tiêu chảy cấp đã quay trở lại, đang lan rộng ở miền Bắc và có khả năng lan tới miền Nam” là thông báo mới nhất của Cục Y tế dự phòng. Vi khuẩn tả đã được tìm thấy ở nhiều ao, hồ. Và một khi chúng tấn công vào nguồn nước sẽ tạo nên nguy cơ lớn lây lan dịch bệnh. Qua kết quả điều tra dịch tễ của trung ương, hầu hết các bệnh nhân mắc tiêu chảy cấp đều do ăn uống không đảm bảo vệ sinh, nhất là ăn rau sống, mắm tôm, hải sản... Tại TP.HCM, do “dính” tới nhiều món khoái khẩu của học trò, một số loại rau sống đang là kẻ thù giấu mặt mà nếu không cảnh giác, các “thượng đế” có thể bị “đo ván” bất cứ lúc nào...

Ô nhiễm từ khi “thai nghén”

Được cậu bạn - người có thâm niên bỏ mối rau sống cho một số chợ ở TP.HCM mách nước, tôi tìm đến vài vườn rau ở một huyện ngoại thành. Trên con đường dài khoảng 5 km, tôi no mắt trước hàng trăm ô lưới trắng muốt được giăng để bảo vệ các luống rau xanh mơn mởn. Không khó để ngửi được mùi phân chuồng tươi xông lên nồng nặc. Trong vai một thương lái mới vào nghề, tôi được các chủ vườn rau tiếp đón khá niềm nở. T.B (21 tuổi, quê Nam Định) vừa tưới rau vừa trò chuyện: “Gia đình em vào Sài Gòn lập nghiệp đã hơn 11 năm. Cả nhà với 6 thành viên đều làm nghề trồng rau. Em bỏ học lâu rồi vì phải ở nhà phụ giúp gia đình. Để giảm kinh phí, gia đình em mua phân heo/bò về tự ủ. Trung bình cứ 80kg phân chuồng tươi thì tưới được khoảng 60 luống rau”.

Những luống rau xanh um được trồng bên cạnh... nhà xí

Ở vườn rau cách đó 4 dãy, một bác nông dân đang hướng dẫn cậu con trai (17 tuổi) cách trồng xà lách: “Thời buổi vật giá gia tăng mà dùng phân vi sinh bón rau thì chỉ có nước... dẹp tiệm sớm. Bởi vậy, phân chuồng tươi và phân bắc được ưu tiên vì vừa rẻ vừa giúp rau tăng trưởng nhanh”. Quan sát các luống rau xanh um trong vườn của người đàn ông này, tôi không khỏi giật mình khi thấy gần đó, nhiều hố xí thô sơ được thiết kế để dẫn trực tiếp chất thải của con người vào hầm chứa nước tưới rau. Khi tôi hỏi: “Trồng rau ngay cạnh hố xí là sai quy định. Bác không sợ bị cơ quan chức năng “vịn” sao?”, chủ vườn trả lời tỉnh rụi: “Lo gì! Rau bán ở chợ có xuất xứ từ nhiều nguồn. Nếu lỡ có người bị ngộ độc thì chẳng thể biết ai là thủ phạm. Nhưng yên tâm đi, trời nắng nóng thế này thì vi trùng nào mà sống nổi” (?!). Thấy khách tỏ vẻ ái ngại khi nhìn mớ rau vừa thu hoạch dính đầy đất cát lẫn... phân, chủ vườn giải thích: “Đâu có để nguyên vậy được, phải rửa sơ qua trước khi giao hàng cho khách chứ!”. Nói xong, ông ôm đống rau nhúng vào thau nước lớn (được múc từ một giếng khoan nằm ngay cạnh khu hố xí). Ông nói tiếp tục : “Nếu rau nhìn không bóng mượt thì chỉ việc phun “thuốc tăng trưởng 24 giờ” là... xanh um ngay”...

Thân “rau” dặm trường

Rau xà lách được người bán chất đống ngay dưới lòng đường

Hành trình của một số loại rau từ khi “xuất xưởng” đến khi gặp “thượng đế” cũng lắm chuyện li kì. Tại các chợ đầu mối (Tam Bình, Thủ Đức, Bình Điền...), mỗi ngày có hàng trăm xe lam/tải chở hơn 2.000 tấn rau từ Hóc Môn, Bình Tân, Bình Chánh... và các tỉnh lân cận cung cấp cho thị trường nội thành. Hầu hết đều được phân loại và tỉa tót phần “mặt tiền” để trông bắt mắt hơn. V.T, tuy chỉ mới 19 tuổi nhưng đã trải qua 5 năm làm “vú em” cho rau tại một chợ đầu mối “bật mí”: “Do nhiều nhà vườn trồng nhanh để bán nhanh nên khi thu hoạch gấp, rau còn dính phân nhiều lắm. Bởi vậy mới có đội ngũ chuyên... tắm rau như tụi mình nè. Mỗi buổi, trung bình mình “làm đẹp” cho hơn 200 kg rau sống lận đó”.

Vượt qua “vòng 1”, những bó rau sống này tiếp tục cuộc hành trình đến các chợ bán lẻ. Một lần nữa, chúng được “tút” lại phần ngoài. Tại chợ Cầu Ông Lãnh (Q.1), Bình Đông (Q.8)... nhiều chị bán hàng vô tư múc nước dưới kênh lên rửa rau nhằm tiết kiệm chi phí mua nước sạch. Vài chị ở chợ Hậu Giang (Q.6) thì truyền nhau bí quyết “gia truyền”: “tẩy” rau bằng nước rửa... chén. Lí do là loại nước “đặc chủng” chứa đầy dầu mỡ này có tác dụng giúp rau trở nên xanh và bóng mượt (?!)...

Nỗi lòng “nàng Rau”

Cẩn thận với món ăn có rau sống nha bạn!

Để tiết kiệm nước và đỡ tốn công, không ít hàng quán chỉ rửa rau sống một cách sơ sài, chủ yếu nhằm tống khứ những “vật thể” mà khách có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Tại một quán hủ tiếu trên đường Phạm Thế Hiển (Q.8), người viết không khỏi “khó thở” khi chứng kiến kiểu tiết kiệm lạ đời: thau nước sau khi rửa rau được tận dụng để rửa tô chén. Không cần có kiến thức cao siêu cũng có thể hiểu nếu trong rau có trứng giun, coi như các “bé” này sẽ nghiễm nhiên trở thành “gia vị” bất đắc dĩ của các tô hủ tiếu trông có vẻ bắt mắt.

Ngọc Châu (lớp 11 trường Lê Quý Đôn - Q.3) ngậm ngùi kể: “Bữa trước, mình ghé vào một tiệm phở trên đường 3 tháng 2. Vừa cầm cọng ngò gai định lặt thì thấy con giun bé tí đang ngọ nguậy. Chết khiếp đi được! Tưởng đâu tránh ăn hàng quán lề đường, chọn tiệm đàng hoàng thì an toàn hơn. Ai dè...”. Gần đây, tại bệnh viện 175, cùng lúc có bốn học sinh lớp 10 trường Gò Vấp (Q. Gò Vấp) đã phải cấp cứu do đau bụng, tiêu chảy dữ dội sau khi “măm” món bún mộc ở một tiệm trên đường Hoàng Minh Giám (Q. Phú Nhuận). Bác sĩ cho biết những bạn này bị nhiễm vi khuẩn Ecoli từ rau muống chẻ.

Để vấn an khách, một người bán bún riêu trên đường Võ Văn Tần (Q.3) cho biết: “Tiệm của chị rửa rau bằng nước máy hẳn hoi, đảm bảo vệ sinh lắm!”. Đúng là rửa rau bằng nước máy thì vệ sinh hơn nước giếng hay nước... kênh. Nhưng chỉ với một xô nước nhỏ mà “xử” đến mấy chục kí rau sống mà khẳng định là an toàn thì... “hổng dám đâu!”...

NGUYỄN HƯNG

”Tiêu chảy cấp có thể lây lan rất nhanh qua đường thực phẩm, đặc biệt là rau sống. Vì thế, để hạn chế mức độ lây nhiễm, mọi người nên mua rau sạch ở các siêu thị có uy tín (rau có xuất xứ rõ ràng và đã qua kiểm định). Bên cạnh đó, trước khi ăn, nên rửa rau sống dưới vòi nước mạnh, ngâm thuốc tím hoặc nước muối khoảng 1 tiếng”. Chú HUỲNH LÊ THÁI HÒA (Trưởng phòng Quản lí Vệ sinh An toàn Thực phẩm, Sở Y tế TP.HCM)

”Theo quyết định số 04/2007 của Bộ NN&PTNT, người trồng rau nếu dùng phân chuồng, phân bắc bón cho rau là sai quy định. Nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và ngăn chặn việc cố ý vi phạm quy định, mới đây Sở NN&PTNT đã trình với UBND Thành phố bản dự thảo xử lí vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm. Theo đó, mức xử phạt sẽ là tiêu hủy tại chỗ số rau không đảm bảo an toàn”.

Chú TRẦN PHƯƠNG ĐÔNG (Phó phòng Nông nghiệp, Sở NN&PTNT TP.HCM)