Là công dân Sài Gòn, thuộc lòng phố xá, ấy nhưng có những lúc bất chợt gặp một nét riêng của phố tớ lại vui “hết biết”, như hôm trước trong một lần đi dạo chơi với chúng bạn, tớ phát hiện ra phố kéo ở đường Triệu Quang Phục (Q.5, TP.HCM).

Con phố hơn 50 năm tuổi

Anh Đức Lượng - chủ tiệm Trọng Xuân (93 Triệu Quang Phục) cho biết thì phố kéo đã có hơn 50 năm tuổi. Thời gian chính xác thì không ai rõ, nhưng có thể lấy mốc ở người đầu tiên khởi nghiệp (một người Hoa). Ban đầu ông nhận sản xuất thủ công, mài dao kéo với qui mô nhỏ nhưng do khu Chợ Lớn vốn là nơi hội tụ nhiều làng nghề - nơi đây lại gần chợ vải Soái Kình Lâm, gần đường Lương Nhữ Học (chuyên may đồ lễ), chợ phụ liệu may mặc Đại Quang Minh... cho nên những tiệm kéo lần lượt ra đời, dần dà hình thành nên phố.

Đa dạng chủng loại kéo

Kéo không chỉ gắn liền với nghề may, nghề cắt tóc, mà còn gắn liền với công việc hằng ngày của các bà nội trợ, từ chị bán cá ở chợ đến những tiệm bán hoa; từ cái lưỡi dao trong máy quay sinh tố, đến đồ cắt móng tay, những chiếc kềm... Anh Lượng cho biết: “Chỉ khác chất liệu, kích thước, hay thay đổi một chút thao tác làm là sẽ có một loại kéo khác.” Vì thế tớ đã không ngạc nhiên khi biết rằng mình không phải là người duy nhất bị “choáng” trước sự đa dạng về chủng loại của hàng trăm loại kéo. Ngoài việc bán hàng, cư dân phố kéo kiêm luôn vai trò tư vấn viên, hướng dẫn khách lựa chọn loại kéo thích hợp với nhu cầu công việc của họ: kéo cắt vải thường có một quai lớn, một quai nhỏ, lưỡi kéo khá to; kéo cắt simili, bì các-tông thì hai quai bằng nhau, bản to...

Con người, yếu tố quyết định

Trong những ngày lang thang ở phố kéo, tớ quen được một cậu bạn làm nghề kéo tên Thanh và có dịp ngồi xem cậu ấy say sưa bên những chiếc kéo mà cậu đã “trót” gắn bó hơn 5 năm. Để tạo ra một cây kéo chẳng dễ dàng tí nào, từ khâu chọn chất liệu- phải là loại thép chịu lực tốt, nung cho nóng chảy, rèn, quai, tạo hình, sau đó mài máy, rồi mài bằng tay sao cho lưỡi kéo bén ngọt, lau chùi và cuối cùng là ráp, tra quai, tra dầu, gắn ốc để tạo thành cây kéo hoàn chỉnh. Tùy thuộc từng loại, kích cỡ và đặc tính của từng sản phẩm mà thời gian hoàn thành có thể từ 15 phút đến vài giờ, do tất cả những khâu này đều làm bằng tay. Là nghề thủ công nên vai trò của người thợ cực kì quan trọng. Anh Lượng chia sẻ: “Tiệm anh hiện nay cũng chỉ có bảy thợ. Phần đông là người trong gia đình và gắn bó với nghề kéo từ bé. Việc đào tạo thợ khá khó khăn vì thời gian trung bình để đào tạo một người thợ mất đến vài ba năm, trở thành thợ giỏi còn lâu hơn. Nhưng không phải ai cũng gắn bó được với nghề vì lương không cao.”

Vững tin một làng nghề

Những năm gần đây, phố kéo đối mặt với một “thử thách mới” khi giá nguyên liệu, nhất là sắt thép đang ngày một tăng cao và sự ra đời của những nhà máy sản xuất kéo có qui mô lớn tại các khu công nghiệp trên địa bàn TP.HCM. Có lẽ cũng vì vậy mà những tiệm kéo ít dần đi. Tuy nhiên, lợi thế của các cửa tiệm ở phố kéo là làm thủ công nên có thể nhận làm một hay vài ba cây kéo theo mẫu thiết kế của khách hàng; sửa, mài từng cây kéo - điều mà những nhà máy sản xuất theo dây chuyền không thể làm được. Cho nên, dù vẫn còn khó khăn nhưng họ đều lạc quan: khi nào cuộc sống vẫn còn cần đến kéo thì nghề làm kéo ở đây sẽ không bao giờ chết.

NGỌC TRÂM